Không ít doanh nghiệp thắng kiện tại Tòa án hoặc Trọng tài nhưng không thu hồi được tiền vì bên nợ đã kịp chuyển nhượng tài sản hoặc rút hết tiền khỏi tài khoản. Nhận diện sớm dấu hiệu tẩu tán và yêu cầu áp dụng biện pháp ngăn chặn kịp thời là yếu tố quyết định khả năng thu hồi nợ thực tế.

1. Dấu hiệu tẩu tán tài sản thường gặp

• Chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp hoặc góp vốn bằng đất đai, nhà xưởng, phương tiện, máy móc có giá trị lớn cho bên thứ ba hoặc bên liên kết.
• Rút tiền, tất toán tài khoản đã ghi trong hợp đồng và yêu cầu khách hàng thanh toán vào tài khoản khác hoặc tài khoản cá nhân.
• Ký hợp đồng, biên bản đối trừ công nợ không có thật để chuyển dòng tiền, tài sản ra khỏi doanh nghiệp.
• Ngừng hoạt động thực tế nhưng không làm thủ tục tạm ngừng hoặc giải thể, đồng thời lập pháp nhân mới cùng ngành nghề để tiếp nhận khách hàng, hợp đồng.

2. Biện pháp khẩn cấp tạm thời khi khởi kiện

Theo Điều 111 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (BLTTDS), đương sự có quyền yêu cầu Tòa án đang giải quyết vụ án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (BPKCTT) tại Điều 114; trong tình thế khẩn cấp, có thể nộp đơn cùng với đơn khởi kiện. Với tranh chấp giải quyết bằng Trọng tài, Điều 48 Luật Trọng tài thương mại 2010 cho phép yêu cầu Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án (Điều 53) áp dụng BPKCTT. Trong vụ việc đòi nợ, các biện pháp thường dùng là:

• Phong tỏa tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng, kho bạc (khoản 10 Điều 114, Điều 124).
• Phong tỏa tài sản của người có nghĩa vụ (khoản 11 Điều 114, Điều 126), chỉ trong phạm vi giá trị tương ứng nghĩa vụ tài sản (khoản 4 Điều 133).
• Kê biên, cấm chuyển dịch quyền, cấm thay đổi hiện trạng đối với tài sản đang tranh chấp (khoản 6, 7, 8 Điều 114; Điều 120, 121, 122).
• Cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định (khoản 12 Điều 114, Điều 127).

3. Điều kiện và rủi ro khi yêu cầu

Theo Điều 133 BLTTDS và Nghị quyết 02/2020/NQ-HĐTP, người yêu cầu phải cung cấp chứng cứ chứng minh sự cần thiết áp dụng biện pháp, như số tài khoản, ngân hàng, thông tin giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký phương tiện và tài liệu về nguy cơ tẩu tán. Theo khoản 1 Điều 136, khi yêu cầu áp dụng các biện pháp tại khoản 6, 7, 8, 10, 11, 15, 16 Điều 114, chủ nợ phải nộp chứng từ bảo lãnh của ngân hàng hoặc gửi khoản tiền, kim khí quý, đá quý, giấy tờ có giá do Tòa án ấn định, tương đương thiệt hại có thể phát sinh. Theo Điều 113, yêu cầu áp dụng không đúng gây thiệt hại thì phải bồi thường.

4. Giao dịch tẩu tán sau khi có bản án

Từ 01/7/2026, Luật Thi hành án dân sự 2025 (số 106/2025/QH15) thay thế Luật năm 2008; Nghị định 152/2026/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết. Theo Điều 54 Nghị định này, nếu bên nợ không còn tài sản khác hoặc không đủ để thi hành án:

• Tài sản đã bị áp dụng biện pháp ngăn chặn, BPKCTT, bảo đảm hoặc cưỡng chế mà vẫn giao dịch: tài sản bị kê biên, xử lý; Chấp hành viên yêu cầu Tòa án tuyên giao dịch vô hiệu.
• Giao dịch chưa hoàn thành chuyển quyền: Chấp hành viên kê biên, xử lý tài sản.
• Giao dịch sau khi bản án có hiệu lực và đã hoàn thành chuyển quyền: Chấp hành viên không kê biên ngay mà thực hiện theo khoản 4 Điều 39 Luật Thi hành án dân sự 2025, đồng thời đề nghị các cơ quan liên quan tạm ngừng giao dịch, đăng ký, chuyển quyền; việc xử lý theo quyết định của Tòa án.

Giao dịch giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba bị coi là vô hiệu theo khoản 2 Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015. Việc thi hành án dở dang trước 01/7/2026 áp dụng theo quy định chuyển tiếp tại Điều 116 Luật Thi hành án dân sự 2025.

5. Doanh nghiệp nên làm gì?

• Rà soát, thu thập thông tin tài khoản, trụ sở, kho bãi, phương tiện, bất động sản của đối tác.
• Củng cố chứng cứ nợ gốc, lãi chậm trả, hóa đơn, biên bản giao nhận để được thụ lý ngay.
• Giữ kín kế hoạch khởi kiện, chuẩn bị sẵn hồ sơ yêu cầu BPKCTT và phương án ký quỹ hoặc bảo lãnh để nộp cùng hoặc ngay sau khi thụ lý.
• Nếu có dấu hiệu gian dối chiếm đoạt, có thể xem xét tố giác theo Điều 174 (lừa đảo) hoặc Điều 175 (lạm dụng tín nhiệm) Bộ luật Hình sự; tuy nhiên chậm thanh toán đơn thuần là quan hệ dân sự, cần có chứng cứ về hành vi và ý thức chiếm đoạt.