Gây rối trật tự công cộng là hành vi diễn ra khá phổ biến trong đời sống xã hội hiện nay, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh, trật tự và sự bình yên chung của cộng đồng. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ thế nào là hành vi gây rối và khi nào thì bị xử lý hình sự. Việc xác định đúng bản chất hành vi và căn cứ pháp lý có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa và xử lý vi phạm. Bên cạnh đó, nhiều người cũng quan tâm tội gây rối trật tự công cộng được quy định tại điều luật nào và mức xử lý ra sao?

1. Gây rối trật tự công cộng là gì?

Gây rối trật tự công cộng là hành vi làm mất ổn định, xáo trộn sự yên tĩnh và nề nếp sinh hoạt bình thường tại nơi công cộng. Những hành vi này thường diễn ra ở các khu vực như đường phố, công viên, khu dân cư, nơi đông người qua lại. Chủ thể thực hiện có thể là cá nhân hoặc nhóm người với nhiều hình thức khác nhau. Hành vi gây rối không chỉ ảnh hưởng đến an ninh trật tự mà còn tác động tiêu cực đến đời sống xã hội. Tính chất của hành vi thường thể hiện ở sự coi thường quy tắc chung và chuẩn mực xã hội.

Nơi công cộng, địa bàn xảy ra hành vi gây rối, được xác định là những địa điểm phục vụ chung cho nhiều người, nơi mà mọi người có quyền ra vào tự do hoặc theo các quy định chung mà không cần sự cho phép đặc biệt. Các địa điểm này bao gồm đường phố, công viên, quảng trường, nhà ga, bến xe, rạp hát, trường học, bệnh viện và trụ sở cơ quan nhà nước. Trong giai đoạn từ 2024 đến nay, khái niệm về nơi công cộng đang tiếp tục được mở rộng và thảo luận sâu hơn để bao quát cả các không gian số hoặc các khu vực sở hữu tư nhân nhưng có tính chất phục vụ cộng đồng cao.

Biểu hiện của gây rối trật tự công cộng rất đa dạng, các dấu hiệu nhận biết hành vi gây rối trật tự công cộng như sau:

– Biểu hiện qua hành động và lời nói: Hành vi gây rối thường bắt đầu bằng các biểu hiện thiếu văn hóa, hung hăng. Người vi phạm có thể sử dụng lời nói tục tĩu, chửi bới, lăng mạ người xung quanh hoặc các cán bộ đang thi hành nhiệm vụ. Sự náo động còn được tạo ra bởi việc hò hét, tạo tiếng động lớn bằng loa phóng thanh, kèn, trống mà không được phép, hoặc sử dụng các phương tiện giao thông để nẹt pô, rú ga liên tục trong khu dân cư. Những hành động này trực tiếp phá vỡ sự yên tĩnh và trật tự của cộng đồng, gây bức xúc cho những người có mặt.

– Hành vi bạo lực và phá hoại tài sản: Một dấu hiệu điển hình khác là sự tụ tập đông người để ẩu đả, đánh nhau. Hành vi này không chỉ đe dọa trực tiếp đến sức khỏe của những người tham gia mà còn tạo ra sự hỗn loạn cực độ tại nơi công cộng. Trong nhiều trường hợp, hành vi gây rối đi kèm với việc đập phá đồ đạc tại các quán ăn, cửa hàng, rạp hát hoặc làm hư hỏng các công trình công cộng như ghế đá, đèn đường, biển quảng cáo. Việc phá hoại tài sản này thường là cách thức để các đối tượng thể hiện sự ngông cuồng và thách thức pháp luật.

– Cản trở hoạt động bình thường của xã hội: Hành vi gây rối trật tự công cộng còn thể hiện qua việc gây đình trệ hoạt động của các cơ quan, tổ chức. Ví dụ, một nhóm người tụ tập trước cổng bệnh viện hoặc trụ sở ủy ban để la hét, ngăn cản việc ra vào của người dân và cán bộ, làm gián đoạn quy trình làm việc bình thường. Trên lĩnh vực giao thông, việc tổ chức đua xe trái phép, đuổi đánh nhau trên đường phố hoặc tụ tập xem đánh nhau làm ách tắc dòng phương tiện cũng là biểu hiện rõ nét của việc xâm phạm trật tự công cộng.

Để minh họa cụ thể, có thể xem xét ví dụ thực tế về gây rối trật tự như sau:

• Ví dụ 1: Gây rối có yếu tố bạo lực: Một nhóm thanh niên do mâu thuẫn trên mạng xã hội đã hẹn nhau tại một công viên trung tâm vào giờ cao điểm. Các đối tượng mang theo dao phóng lợn, gậy sắt, liên tục hò hét và lao vào đánh nhau giữa đám đông đang vui chơi. Hành vi này khiến mọi người hoảng sợ chạy tán loạn, một số cửa hàng xung quanh phải đóng cửa khẩn cấp. Đây là hành vi gây rối trật tự công cộng có tính chất nghiêm trọng, vừa gây náo động, vừa dùng hung khí và gây ảnh hưởng xấu đến an ninh xã hội.
• Ví dụ 2: Gây rối qua việc cản trở: Một cá nhân sau khi uống rượu đã ra đứng giữa ngã tư giao thông chính, liên tục chửi bới người đi đường và nằm ra đường ngăn cản các phương tiện di chuyển, gây ách tắc giao thông kéo dài hơn 1 giờ đồng hồ. Mặc dù không đánh nhau hay đập phá, nhưng hành vi này đã phá vỡ trật tự giao thông và quy tắc sinh hoạt chung, đủ yếu tố để xử lý về hành vi gây mất trật tự công cộng.

2. Tội gây rối trật tự công cộng điều bao nhiêu?

Tội gây rối trật tự công cộng được quy định tại Điều 318 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, quy định cụ thể như sau:

“Điều 318. Tội gây rối trật tự công cộng

1. Người nào gây rối trật tự công cộng gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Dùng vũ khí, hung khí hoặc có hành vi phá phách;

c) Gây cản trở giao thông nghiêm trọng hoặc gây đình trệ hoạt động công cộng;

d) Xúi giục người khác gây rối;

đ) Hành hung người can thiệp bảo vệ trật tự công cộng;

e) Tái phạm nguy hiểm.”

Người có hành vi gây rối làm ảnh hưởng xấu đến trật tự công cộng hoặc đã bị xử phạt hành chính, bị kết án mà chưa được xóa án tích mà còn vi phạm thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Quy định này thể hiện việc xử lý cả hành vi nguy hiểm cho xã hội và hành vi tái phạm.

Điều luật này được chia thành hai khung hình phạt chính, phản ánh mức độ nghiêm trọng và tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội, cụ thể:

Hành vi phạm tội tại Khoản 1 mang tính chất ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng tùy thuộc vào mức độ ảnh hưởng, trong khi hành vi tại Khoản 2 thường được coi là tội phạm nghiêm trọng do có các tình tiết định khung tăng nặng như tính có tổ chức hay sử dụng vũ khí. Đặc biệt, việc xác định thế nào là “ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự” hiện nay vẫn dựa nhiều vào sự đánh giá khách quan của cơ quan điều tra về dư luận xã hội và mức độ xáo trộn đời sống.

Ngoài ra, các trường hợp như gây cản trở giao thông nghiêm trọng hoặc làm đình trệ hoạt động công cộng cũng thuộc khung hình phạt tăng nặng theo quy định. Hành vi xúi giục người khác gây rối hoặc hành hung người can thiệp bảo vệ trật tự công cộng thể hiện sự coi thường pháp luật. Ngoài ra, trường hợp tái phạm nguy hiểm cũng là một trong những trường hợp làm tăng trách nhiệm hình sự. Những hành vi này đều làm gia tăng mức độ nguy hiểm cho xã hội và cần bị xử lý nghiêm. Qua đó, quy định góp phần duy trì trật tự, kỷ cương xã hội.

3. Gây rối trật tự công cộng bị xử lý hành chính như thế nào?

Căn cứ Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, hành vi gây rối trật tự công cộng có thể bị xử phạt hành chính với nhiều mức độ khác nhau tùy tính chất vi phạm.

Đối với các hành vi gây mất trật tự ở nơi công cộng như khu dân cư, nơi tổ chức sự kiện, cơ quan hoặc địa điểm sinh hoạt chung, cá nhân vi phạm có thể:

• Bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng.
• Hành vi tụ tập đông người gây mất trật tự, sử dụng rượu bia hoặc chất kích thích làm ảnh hưởng đến an ninh, trật tự công cộng cũng bị xử phạt từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.

Theo khoản 4 và khoản 5 Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, trường hợp gây rối trật tự công cộng có tính chất nghiêm trọng hơn sẽ bị xử phạt nặng hơn, cụ thể:

• Người có hành vi gây rối, kích động, lôi kéo người khác gây rối hoặc cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức có thể bị phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng.
• Nếu người vi phạm mang theo hung khí, công cụ hoặc phương tiện có khả năng sát thương để gây rối thì mức phạt tăng lên từ 6.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng.
• Ngoài hình phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính theo quy định.

Căn cứ khoản 13 và khoản 14 Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, ngoài hình thức phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị áp dụng các biện pháp xử phạt bổ sung và khắc phục hậu quả. Cơ quan có thẩm quyền được quyền tịch thu tang vật, phương tiện dùng để vi phạm hoặc tước quyền sử dụng giấy phép trong một số trường hợp nhất định.

Việc chuyển từ xử phạt hành chính sang truy cứu trách nhiệm hình sự xảy ra khi:

• Hành vi gây hậu quả vật chất hoặc phi vật chất nghiêm trọng: Như gây chết người, thương tích nặng (từ 31% trở lên), thiệt hại tài sản lớn (từ 10 triệu đồng), hoặc làm đình trệ hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế.
• Yếu tố nhân thân (Tái phạm): Người vi phạm đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi gây rối trật tự công cộng hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn tiếp tục vi phạm. Lúc này, dù hành vi mới chưa gây hậu quả lớn nhưng yếu tố ý thức coi thường pháp luật đã đủ để cấu thành tội phạm hình sự.

Bảng so sánh chi tiết các quy định xử lý

4. Các yếu tố cấu thành tội gây rối trật tự công cộng

Để truy cứu trách nhiệm hình sự một cá nhân, các cơ quan tố tụng phải chứng minh được sự hiện diện đầy đủ của bốn yếu tố cấu thành tội phạm.

Khách thể của tội phạm: Tội phạm này xâm phạm trực tiếp đến trật tự, an toàn nơi công cộng và các quy tắc của nếp sống văn minh. Trật tự công cộng ở đây không chỉ là sự tĩnh lặng mà là sự hoạt động bình thường, ổn định của các cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội. Ngoài ra, khách thể phụ của tội phạm có thể là sức khỏe, danh dự của con người hoặc tài sản của cộng đồng.

Mặt khách quan của tội phạm: Yếu tố hành vi khách quan bao gồm các động tác vật lý gây náo động như hò hét, đuổi đánh nhau, đập phá. Một điểm đặc biệt trong mặt khách quan của tội này là yếu tố địa điểm: hành vi phải xảy ra tại nơi công cộng. Nếu các hành vi tương tự xảy ra trong nhà riêng, không có sự chứng kiến hoặc ảnh hưởng đến bên ngoài, nó có thể được cấu thành bằng một tội danh khác (như cố ý gây thương tích) nhưng không phải là gây rối trật tự công cộng. Hậu quả “gây ảnh hưởng xấu” là dấu hiệu bắt buộc nếu người phạm tội chưa bị xử lý hành chính trước đó.

Chủ thể của tội phạm: Chủ thể của tội này là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định (từ đủ 16 tuổi trở lên). Luật Việt Nam không quy định chủ thể đặc biệt cho tội danh này, nghĩa là bất kỳ cá nhân nào thực hiện hành vi cũng có thể trở thành bị can, bị cáo. Tuy nhiên, các pháp nhân thương mại không phải chịu trách nhiệm hình sự đối với tội danh này.

Mặt chủ quan của tội phạm: Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp. Họ nhận thức rõ hành vi của mình là gây rối, gây náo động tại nơi công cộng nhưng vẫn thực hiện. Động cơ thường thấy là muốn khẳng định bản thân, trả thù cá nhân hoặc đơn giản là thái độ coi thường các quy tắc xã hội. Mặc dù động cơ không phải dấu hiệu định tội bắt buộc, nhưng nó là căn cứ quan trọng để Tòa án xem xét mức độ nghiêm trọng khi lượng hình.

5. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự khi bị xử lý về Tội gây rối trật tự công cộng 

Trong quá trình xét xử, Tòa án sẽ căn cứ vào Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi năm 2017, 2025 để quyết định mức phạt cụ thể, đảm bảo tính công minh và nhân đạo. Việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ giúp người phạm tội có cơ hội cải tạo tốt hơn. Một số tình tiết phổ biến đối với tội gây rối trật tự công cộng bao gồm:

• Người phạm tội tự nguyện bồi thường thiệt hại cho các tài sản đã đập phá hoặc chi trả chi phí chữa trị cho người bị ảnh hưởng.
• Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng (ví dụ gây rối ở quy mô nhỏ, chưa dùng hung khí).
• Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải về hành vi của mình trong quá trình điều tra.
• Người phạm tội là người già yếu, phụ nữ có thai hoặc người có thành tích xuất sắc trong lao động, học tập.

Kết luận

Như vậy, từ những phân tích trên có thể thấy gây rối trật tự công cộng là hành vi xâm phạm đến sự ổn định và an toàn chung của xã hội. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà hành vi này có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm sẽ bị xử lý theo Điều 318 Bộ luật Hình sự hiện hành. Quy định này nhằm đảm bảo tính răn đe, phòng ngừa và giữ gìn trật tự xã hội. Đồng thời, việc hiểu rõ quy định pháp luật giúp mỗi cá nhân nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật trong đời sống hàng ngày. Không chỉ vậy, còn góp phần xây dựng môi trường sống văn minh, an toàn. Khi xảy ra các hành vi gây rối, việc nhận diện đúng sẽ giúp cơ quan chức năng xử lý kịp thời và đúng pháp luật. Người dân cũng cần chủ động phối hợp, tố giác các hành vi vi phạm để bảo vệ lợi ích chung. Qua đó, trật tự công cộng được duy trì ổn định và bền vững hơn. Đây là nền tảng quan trọng cho sự phát triển của xã hội.